Zakładanie spółdzielni

Spółdzielnia generalnie może być założona wtedy, gdy grupa osób fizycznych lub osób prawnych w liczbie nie mniejszej niż wynika to z przepisów prawa, charakteryzuje się jednorodnymi potrzebami możliwymi do zaspokojenia we wspólnym, zorganizowanym działaniu mającym na celu zaspokojenie tych potrzeb.

Spółdzielnia może być założona także w celu przeciwdziałania niekorzystnym dla grupy osób stosunkom na rynku, a także w celu zapewnienia członkom wysokiej jakości produktów lub usług po uczciwych cenach (np. spółdzielnie konsumenckie).

W konkretnej sytuacji zorganizowanie spółdzielni może mieć na celu zagospodarowanie lokalnych surowców, którymi duży kapitał nie wykazuje zainteresowania, a także zapewnienie pracy osobom dotkniętym bezrobociem poprzez wypełnianie np. luki rynkowej w sferze usług dla ludności i gospodarstw domowych.

Spółdzielnie osób prawnych mogą być tworzone przez spółdzielnie osób fizycznych i inne firmy w celu zwiększenia siły rynkowej i konkurencyjności firm, będących ich członkami.

Zalety spółdzielni

Jednocząc swoich członków spółdzielnie mogą mieć przewagę nad innymi przedsiębiorstwami, gdyż:

• demokratyczne podejmowanie decyzji może prowadzić do silniejszej własnej bazy kapitałowej
• nie dzielenie funduszu zasobowego w czasie trwania spółdzielni również może prowadzić do silniejszej bazy kapitałowej
• założenie spółdzielni nie jest uwarunkowane wysokością zgromadzonych środków finansowych
• zmniejszenie funduszu udziałowego nie prowadzi do upadłości spółdzielni
• użytkownicy spółdzielni są jej właścicielami. Spółdzielnia powinna mieć bezpośrednią informację o potrzebach swoich członków, zmianach w ich postępowa­niu, zwyczajach i oczekiwaniach
• mogą wykorzystywać zainteresowanie dużej grupy osób zaangażowanych do wprowadzania innowacji w przedsiębiorstwie spółdzielczym
• zwiększają motywację pracowników jako właścicieli
• możliwy jest ogólnie zrównoważony rozwój spółdzielni w obliczu nacisków zewnętrznych.

Grupa osób zainteresowanych wspólnym prowadzeniem działalności gospodarczej, przed podjęciem decyzji o założeniu spółdzielni, powinna dokonać pełnej analizy wszystkich uwarunkowań rynkowych i gospodarczo-finansowych związanych z przedmiotem planowanej działalności gospodarczej.

Jeżeli z analizy tej wyniknie, że:

• założyciele zgromadzą środki finansowe(własne i obce) niezbędne dla rozpoczęcia działalności gospodarczej
• produkt spółdzielni będzie sprzedawany na rynkach
• koszty wytwarzania produktu będą niższe od uzyskanych przychodów ze sprzedaży, wówczas rozpoczęcie prac organizacyjnych prowadzących do założenia i rejestracji spółdzielni jest celowe.

Poniżej przedstawione są najważniejsze kroki, jakie należy wówczas podjąć:

Przeprowadzenie zebrania założycieli

Tryb zakładania i rejestracji spółdzielni uregulowany został w części I dział II ustawy Prawo spółdzielcze.

W myśl ustawy - osoby zamierzające założyć spółdzielnię (założyciele) uchwalają statut spółdzielni, potwierdzając jego przyjęcie przez złożenie pod nim swoich podpisów oraz dokonują wyboru organów spółdzielni, których wybór należy w myśl statutu do kompetencji walnego zgromadzenia.

Liczba założycieli spółdzielni nie może być mniejsza od dziesięciu, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i trzech, jeżeli założycielami są wyłącznie osoby prawne. W spółdzielniach produkcji rolnej i spółdzielniach socjalnych liczba założycieli – osób fizycznych nie może być mniejsza od pięciu.

Zasadniczą, nakazaną przez Prawo spółdzielcze, czynnością formalnoprawną założycieli spółdzielni jest uchwalenie przez nich statutu spółdzielni. Członkowie spółdzielni – założyciele uchwalają statut spółdzielni na zebraniu założycieli (walnym zgromadzeniu założycielskim) poprzez złożenie wspólnie (zbiorczo) oświadczenia woli o powołaniu spółdzielni (podejmują w tej sprawie uchwałę) i złożeniu pod tekstem przyjętego statutu swoich podpisów. W ten sposób przyjmują oni określoną treść statutu i zobowiązują się do poddania się jej już, jako członkowie spółdzielni. Spółdzielnia powstaje (nabywa osobowość prawną) z chwilą wpisania jej do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Przedsiębiorców.

Podczas zebrania założycieli członkowie - założyciele powinni też złożyć dekla­racje członkowskie.

Po przyjęciu statutu założyciele spółdzielni dokonują wyboru tych organów, które – zgodnie z przyjętym statutem – wybiera walne zgromadzenie. Statut spółdzielni określa skład liczbowy rady nadzorczej (minimum trzyosobowy)i zarządu spółdzielni oraz organy właściwe do dokonania ich wyboru. Wybory doko­nywane są w głosowaniu tajnym w trybie i na zasadach przyjętych przez założycieli.

Radę nadzorczą na zebraniu założycieli wybierają założyciele. Stosownie do postanowień statutu założyciele mogą dokonać wyboru zarządu spółdzielni. Jeżeli w myśl statutu zarząd wybierany jest przez radę nadzorczą – organ ten dokonuje wyboru zarządu. Jeżeli statut tak stanowi zarząd może być jednoosobowy. Założycieli spółdzielni wybranych do zarządu z mocy tego wyboru traktuje się jako upełnomocnionych do prowadzenia spraw w ramach umowy o założenie spółdzielni. Zarząd spółdzielni występuje z wnioskiem o rejestrację spółdzielni w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z zebrania założycieli sporządzany jest protokół, który podpisuje przewodniczący zebrania założycieli i sekretarz (lub inny członek prezydium zebrania) oraz inne dokumenty niezbędne do zarejestrowania spółdzielni. W szczególności są to:

• lista obecności wraz z adresami członków – założycieli i oryginalnymi podpisami (powinny być dwa oryginalne egzemplarze – by jeden mógł pozostać w spółdzielni)
• uchwała zebrania założycieli (walnego zgromadzenia założycielskiego) o powołaniu spółdzielni zawierająca: adres siedziby spółdzielni, skład zarządu i skład rady nadzorczej
• statut spółdzielni.

Rejestracja spółdzielni

Uzyskanie przez spółdzielnię osobowości prawnej wymaga zarejestrowania jej w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, który został utworzony w oparciu o ustawę z dnia 20 sierpnia 1997 roku o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity Dz.U. 2007 nr 168 poz. 1186) i działa od dnia 1 stycznia 2001 roku.

Poza w/w ustawą procedury rejestracji i stosowane dokumenty określają:

1. Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. 1997 nr 121 poz. 770 z późn. zm.)
2. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie określenia wysokości opłat za udzielanie informacji, wydawanie odpisów, wyciągów i zaświadczeń z Krajowego Rejestru Sądowego oraz za udostępnianie kopii dokumentów z elektronicznego katalogu dokumentów spółek (Dz. U. 2006nr 247 poz. 1812)
3. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania (Dz.U. 2006 nr 241 poz. 1749)
4. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 grudnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. 2006 nr 241 poz. 1750).

Wniosek o rejestrację spółdzielni obejmuje wypełnione formularze:

• KRS-W5 – wniosek o rejestrację podmiotu w rejestrze przedsiębiorstw
• KRS-WK – załącznik do wniosku o rejestrację lub zmianę danych w rejestrze – dotyczy organów podmiotu
• KRS-WM – załącznik do wniosku o rejestrację – dotyczy przedmiotu działalności.

Wniosek do Krajowego Rejestru Sądowego podpisują wszyscy członkowie zarządu spółdzielni. Podpisy ich powinny być uwierzytelnione przez sąd rejestrowy lub notariusza. Sąd przy rejestracji spółdzielni:

• bada zgodność statutu z obowiązującym prawem
• sprawdza, czy sam wniosek o wpisanie spółdzielni do rejestru odpowiada wymaganiom ustawowym, a więc czy został zgłoszony we właściwym terminie, czy został podpisany przez właściwe osoby i czy jest kompletny (czy zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty).

Stwierdzenie braków lub wad nie daje podstawy do natychmiastowej odmowy wpisu. Sąd w takim wypadku powinien żądać uzupełnienia tych braków lub zmiany zgłoszenia, wyznaczając stosowny termin. Dopiero po bezskutecznym upływie tego terminu sąd odmawia wpisu.

Spółdzielnia nabywa osobowość prawną z chwilą wpisania jej do Krajowego Rejestru Sądowego. Rejestr jest dokumentem urzędowym, któremu przysługuje przymiot prawdziwości, dopóki nie zostanie udowodniony stan przeciwny. Jest źródłem wiarygodnych informacji posiadającym cechy jawności i dostępności dla osób trzecich.

Czynności niezbędne po zarejestrowaniu spółdzielni

Każda spółdzielnia po zarejestrowaniu, a przed rozpoczęciem działalności gospodarczej powinna:

• we właściwym terytorialnie wojewódzkim urzędzie statystycznym uzyskać statystyczny numer identyfikacyjny w systemie identyfikacji podmiotów gospodarki narodowej – REGON, Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2004 Nr 281 poz. 2777 z późniejszymi zmianami) umożliwia złożenie wraz z wnioskiem o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, wniosku RG-1 o pierwszy wpis do rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON.
• złożyć wniosek o rejestrację w Urzędzie Skarbowym właściwym dla adresu siedziby spółdzielni w celu uzyskania numeru identyfikacji podatkowej – NIP.

Wskazane jest także poinformowanie Krajowej Rady Spółdzielczej o powstaniu spółdzielni. Należy również wybrać bank, poprzez który spółdzielnia zamierza prowadzić swoje operacje finansowe oraz przeprowadzić wszystkie prace niezbędne do uruchomienia konta bankowego.

Każdy podmiot gospodarczy zatrudniający, pracowników zobowiązany jest do otwarcia rachunku w Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwym dla adresu swojej siedziby, w ciągu 7 dni od dnia zatrudnienia pracowników, a także powinien być zgłoszony w Państwowej Inspekcji Pracy oraz Terenowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (Sanepid).