Spółdzielnie i ich rola w Polsce i na świecie

Ekonomiczno-społeczne przemiany w naszym kraju, które przyniosły demokrację, wolny rynek i umieściły Polskę w tym jednym z "najbardziej elitarnych klubów świata", jakim jest Unia Europejska, spowodowały zarazem w wielu przypadkach materialne rozwarstwienie społeczeństwa, bezrobocie wśród tych, którzy dawniej mieli zagwarantowane zatrudnienie, ograniczyły wielu jednostkom, nie będącym z różnych względów w stanie dostosować się do nowej rzeczywistości, dostęp do nauki, oświaty i kultury oraz usług socjalnych, w tym zwłaszcza służby zdrowia. Szczególnie boleśnie rezultaty przemian odczuło wielu rolników – pułapka kredytowa początku lat 90., dezorganizacja rynku rolnego, wzrost cen środków produkcji rolnej i niskie ceny skupu, to główne problemy przed którymi stanęli producenci rolni. Niektóre z tych dolegliwości wiążą się z ogólnoświatowymi procesami globalizacji, inne z niełatwą integracją Polski z Unią Europejską, jeszcze inne wreszcie są wynikiem nie do końca przezwyciężonych zaszłości i barier w naszym kraju.

Wśród różnych proponowanych form przeciwstawiania się tym negatywnym skutkom transformacji wymienia się niejednokrotnie spółdzielczość, choć zara­zem wśród wielu budzi ona lekceważenie czy wręcz niechęć, jako "pozostałość z poprzedniej epoki". Jej zwolennicy argumentują jednak, że to ona właśnie sprawdzona w Europie Zachodniej i na całym świecie, jako forma zbiorowej zaradności lokalnych społeczności, stwarza realne szanse na podjęcie aktywności gospodarczej i społecznej przez ludzi o niskich i średnich dochodach, zapobiega zarazem trwałemu wykluczeniu społecznemu tych najbiedniejszych. Łagodzi nierówności ekonomiczno-społeczne oraz przyczynia się do gospodarczego rozwoju lokalnych społeczności i uaktywnia je kulturowo. Poprzez struktury spółdzielcze jednostki prowadzące działalność gospodarczą, indywidualni rolnicy czy małe przedsiębiorstwa mogą zyskiwać siłę w negocjacjach na coraz bardziej konkurencyjnych i skoncentrowanych rynkach, zachowując jednocześnie niezależność i kontrolę nad własnymi operacjami i gospodarstwami. Spółdzielnie jako takie stanowią cenny pomost pomiędzy siłami globalizacji a lokalną działalnością gospodarczą.

Spółdzielnie są ważnym elementem gospodarki rynkowej i dlatego ich interesy muszą być chronione i promowane, co potwierdza szereg międzynarodowych dokumentów wydanych zarówno przez organizacje ogólnoświatowe takie, jak: Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) czy Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), jak i władze Unii Euro­pejskiej. Zobowiązane są do tego również władze Polski, jako państwa członkowskiego powyższych gremiów.

Jest to tym bardziej istotne, że przedsiębiorstwa spółdzielcze, zgodnie ze swoimi zasadami i wartościami, na jakich się opierają, powinny wykazywać dużą wrażliwość na obowiązki społeczne, z których najistotniejszym jest dbałość o własnych członków. Ich zdecentralizowany i demokratyczny charakter oznacza, że są mocno zakorzenione w społecznościach lokalnych i regionalnych, a w swoich działaniach biorą pod uwagę prowadzenie działalności społeczno-wychowawczej, kulturalno-oświatowej i socjalnej – z uwzględnieniem potrzeb lokalnych środowisk. W kontekście środowiska wiejskiego ich niezaprzeczalną zaletą jest fakt, iż zysk wypracowany w wyniku obrotu rolnego, nie jest odprowadzany na zewnątrz, lecz powraca na wieś, do rolników i może być wykorzystywany zgodnie z ich lokalnymi potrzebami, na podstawie ich własnych decyzji.