Rozwój spółdzielczości rolniczej

W ciągu ostatnich 6 lat utworzonych zostało w Polsce co najmniej 110 nowego typu – branżowych – spółdzielni rolniczych. Przez 5 lat, w okresie od 2000 roku do końca 2005 roku założono – 22 spółdzielnie. Od 2006 roku, w okresie realizacji projektu "Promocja tworzenia grup producentów rolnych", w ciągu niespełna 1,5 roku powstało 29 spółdzielni. W kolejnych trzech miesiącach po zakończeniu projektu tj. w okresie VII—IX. 2007 r. zosta­ły zarejestrowane następne 22 spółdzielnie, co daje zdecydowane przyspieszenie – jest to już tempo zakładania kilkudziesięciu spółdzielni w ciągu roku. Jest to też efekt prac kierownictwa projektu i ekspertów w nim zatrudnionych, promujących tę formę prowadzenia działalności gospodarczej przez rolników.

Do procesu zakładania spółdzielczych grup producentów rolnych włączyło się też środowisko spółdzielcze. Kilka rolniczych spółdzielni produkcyjnych z województwa opolskiego, po zmianie ustawy o grupach producentów rolnych, która zezwoliła na zakładanie grup producentów rolnych przez osoby prawne, utworzyło "Spółdzielnię Producentów Nasion Roślin Oleistych "EKO-Olej". Stała się ona dobrym przykładem dla innych spółdzielni, które same, jak też razem z indywidualnymi rolnikami, założyły kilka następnych grup producentów zbóż, roślin oleistych oraz świń. W wyniku tego województwo opolskie w okresie ostatnich 2 lat, wyróżnia się liczbą założonych spółdzielni z udziałem RSP.

W województwie podkarpackim aktywną rolę w promowaniu spółdzielczej formy organizowania się spełnia Regionalny Związek Spółdzielni Produkcji Rolnej w Rzeszowie. Doprowadził już do założenia dwu spółdzielczych grup producentów zbóż z udziałem RSP i okolicznych rolników indywidualnych. Kolejna "Spółdzielnia Producentów Roślin Energetycznych" jest już zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Rolnicze Spółdzielnie Produkcyjne w najbliższym czasie utworzą kolejne spółdzielcze grupy producentów rolnych; min na Dolnym Śląsku w Świdnicy i na bazie RSP Linowo w Województwie Kujawsko-Pomorskim.

Pierwsze rezultaty w zakładaniu grup producentów daje też zmieniona w końcu 2006 r. ustawa, która zezwala na zakładanie grup producentów rolnych w istniejących spółdzielniach. Trzy spółdzielnie dostosowują statut do wymogów ustawy (dwa GS i jeden SKR) i wkrótce staną się nowoczesnymi spółdzielniami branżowymi.

W proces zakładania spółdzielczych grup producentów mleka włączyły się również spółdzielnie mleczarskie. Kilka spółdzielni o niewielkiej skali produkcji, które nie mogły sprostać wymaganiom dostosowania się do wymogów UE, przekształ­ciło się w sprawnie działające Spółdzielnie Dostawców Mleka. Jedną z pierwszych była "Spółdzielnia Producentów Mleka MUĆKA w Ujrzeniu, województwo mazowieckie. Kilka kolejnych grup producentów powstało w zachodniej części kraju w celu zorganizowanej dostawy mleka, na lepszych warunkach, do prywatnych mleczarni, będących własnością kapitału zagranicznego.

Liczba założonych spółdzielni w poszczególnych województwach, w celu uzyskania statusu grupy producentów rolnych, wg branż produkcji rolnej wygląda następującą:

* pozostałe: producentów buraków, chmielu, roślin energetycznych, żywności ekologicznej, królików i producentów miodu

Analiza powyższej tabeli pokazuje, że istnieje duże zróżnicowanie regionalne w zakładaniu spółdzielni. Zdecydowanym liderem jest obecnie województwo wielkopolskie, w którym w ostatnich prawie dwu latach, powstały – 22 spółdzielnie. Pionierem na tym terenie w zakładaniu spółdzielczych grup producentów rolnych była GS w Krotoszynie, z której inicjatywy została założona "Spółdzielnia Producentów Wołowiny "KROT-AGRO", wykorzystując osoby pracujące w GS do obsługi tej grupy. Największy rozwój grup nastąpił w wyniku realizacji projektu KRS. Przeprowadzone w lutym 2007 roku spotkania powiatowe w powiecie leszczyńskim zaowocowały zapotrzebowaniami na przeprowadzenie w ramach projektu warsztatów i konsultacji. W każdej z gmin powiatu leszczyńskiego powstała, co najmniej 1 grupa producentów trzody chlewnej.

Nieźle sytuacja w zakładaniu spółdzielni wygląda na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Dotychczas jest ich w różnych branżach – 16. Powstawały systematycznie w przeciągu ostatnich kilku lat. Ostatnio niestety powstaje tu zdecydowanie więcej spółek, z o.o., jest więc konieczność promowania formy spółdzielczego prowadzenia działalności gospodarczej wśród rolników. Województwo mazowieckie swoją wysoką pozycję w rankingu województw, pod względem liczby powstałych spółdzielni, zawdzięcza sektorowi owoców i warzyw.

Z pozostałych województw na wyróżnienie zasługuje województwo warmińsko-mazurskie, w którym zdecydowana większość spółdzielni powstała w ciągu ostatnich 2 lat, w ramach projektu KRS. Najwięcej wysiłku należałoby skierować na województwo dolnośląskie i łódzkie gdzie w ciągu ostatnich 7 lat powstała tylko jedna lub dwie spółdzielnie. Województwo dolnośląskie jest szczególnie istotne, ponieważ przoduje od niedawna w zakładaniu grup producentów rolnych, niestety prawie wyłącznie zakładane są tam spółki z o.o.

Funkcjonowanie na rynku 28 spółdzielni producentów trzody chlewnej, czy 23 producentów owoców i warzyw, jak również zbóż i nasion roślin oleistych, skłania do podjęcia działań w celu utworzenia krajowych branżowych związków spółdzielczych. Takie działania zostały już podjęte wśród producentów trzody chlewnej. W przeddzień konferencji podsumowującej projekt, w końcu czerwca 2007 roku, Krajowa Rada Spółdzielcza zorganizowała spotkania grup producentów trzody i zbóż. Spotkania te służyły wymianie informacji, nawiązaniu kontaktów i przemyśleniu zorganizowania związku grup producentów danego produktu. Działania te Krajowa Rada Spółdzielcza będzie kontynuować. Założony już został Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw, jako spółdzielnia osób prawnych.

……………………………

Zorganizowanie polskich producentów rolnych, podobnie jak to miało miejsce w innych państwach europejskich, jest procesem, który musi trwać szereg lat. Trzeba jednak pamiętać, że im ten proces będzie bardziej intensywny, tym polscy producenci rolni szybciej utworzą swoje organizacje gospodarcze i lobbystyczne, poprzez które będą lepiej dbać o swoje interesy, stabilizując pozycję rynkową i dochody swoich gospodarstw.

Trzeba stwierdzić, że stan zorganizowania polskich producentów rolnych jest najsłabszą stroną polskiego rolnictwa. Wśród rolników przeważa indywidualizm i niechęć do wspólnego działania. Jest to między innymi efekt nieprzemyślanego zlikwidowania powiązań gospodarczych spółdzielni na początku lat 90-tych, jak też upaństwowienia spółdzielczości w okresie PRL.

Tworzenie GPR jest zadaniem bardzo trudnym. Trzeba, bowiem założyć firmę i ją prowadzić (rolnicy w szczególności boją się prowadzenia spraw finansowych i rozliczeń podatków). Brak jest bazy do zakładania GPR, osoby inicjujące grupy nie mają pomieszczeń na prowadzenie biur, przeszkolonej kadry do prowadzenia firmy, jak również infrastruktury do prowadzenia działalności grupy (magazynów, sortowni, sprzętu itp.). Z tego względu opieranie tworzenia grup producentów rolnych na bazie spółdzielni ma bardzo istotne znaczenie.

Zarówno zrozumienie przez producentów, jak i otoczenie rolnictwa potrzeby poprawy konkurencyjności producentów poprzez organizowanie się w celach gospodarczych oraz sam stopień zorganizowania są bardzo zróżnicowane. Najlepsze zrozumienie występuje na obszarze województw wielkopolskiego, kujawsko­-pomorskiego i dolnośląskiego. Zdecydowanie wzrosło tempo organizowania się rolników w województwie; opolskim, pomorskim i zachodniopomorskim. Widać też ożywienie w województwie podkarpackim, warmińsko-mazurskim i kilku in­nych.
W pierwszej kolejności organizują się więksi producenci. Potrzebna jest im poprawa konkurencyjności i stabilizacja na rynku, jaką daje członkostwo w dobrze działającej grupie. Coraz większe zainteresowanie tworzeniem nowych grup występuje w grupie osób prawnych prowadzących działalność rolniczą. Kilka rolniczych spółdzielni produkcyjnych i gospodarstw popegerowskich utworzyło już grupy lub zamierza to zrobić w niedługim czasie.

Niewystarczająca do skali problemu była również wcześniejsza akcja szkoleniowa i promocyjna. Z poczynionych obserwacji wyłania się bardzo niejednorodny w poszczególnych województwach poziom wiedzy rolników o korzyściach wynikających z członkostwa w grupie, jak też w zakresie dotyczącym zasad organizowania i działania grupy. Nienajlepsze doświadczenia pochodzą również z połowy lat dziewięćdziesiątych, kiedy pod hasłem tworzenia GPR zakładano stowarzyszenia nieodpowiednie do prowadzenia działalności gospodarczej.

W wielu województwach występuje zwiększenie zainteresowania rolniczych spółdzielni produkcyjnych, gminnych spółdzielni "SCH" oraz spółdzielni kółek rolniczych inicjowaniem tworzenia grup producentów z wykorzystaniem majątku i kadry spółdzielni. Proces ten ze wszech miar zasługuje na wsparcie, gdyż obecnie brak kadry i majątku służącego rozpoczęciu działalności to jedne z głównych problemów tworzących się grup. Tworzone grupy producentów mogą w oparciu o potencjał spółdzielczy przywrócić spółdzielniom charakter masowych organizacji i ich rolę, dla jakiej zostały powołane.

Wykaz branżowych spółdzielni rolniczych utworzonych w Polsce, w celu uzyskania statusu grup producentów rolnych oraz statusu wstępnie uznanej grupy lub uznanej organizacji producentów owoców i warzyw (stan na 30.09.2007 roku) – ściągnij plik...